“Apocalypse Early Warning System” (Kıyamet Erken Uyarı Sistemi) adı verilen platform, dünya genelindeki 31 binden fazla özel jetin uçuşlarını anlık olarak takip ediyor.

Sistem, aynı anda havada bulunan özel jet sayısını geçmiş dönemlerdeki verilerle karşılaştırıyor. Beklenmedik ölçüde yüksek bir hareketlilik tespit edilmesi halinde alarm seviyesini yükseltiyor.

Platformda alarm seviyesi 1 ile 5 arasında değişiyor. Seviye 1 normal uçuş trafiğini ifade ederken, Seviye 5 ise tarihsel ortalamanın çok üzerinde bir artış yaşandığında devreye giriyor.

Kullanıcılar alarm seviyesini gerçek zamanlı takip edebiliyor, ayrıca ani artışlarda kısa mesaj veya e-posta bildirimi alabiliyor.

McDonald, sistemi geliştirme fikrinin ABD’de savaş planlarına ilişkin içeriden bilgi sahibi kişilerin kişisel kazanç sağladığı yönündeki tartışmaların ardından şekillendiğini söyledi.

Yazılımcıya göre, Nisan ayında ABD Başkanı Donald Trump’ın sert açıklamalarının ardından özel jet trafiğinde dikkat çekici bir artış yaşandı. Bu durum, varlıklı ve etkili kişilerin olası bir krize kamuoyundan önce hazırlık yapıp yapmadığı sorusunu gündeme getirdi.

McDonald, daha sonra İran ile olası bir savaş ihtimali üzerine tahmin piyasalarında zamanlaması dikkat çeken yüksek miktarlı bahis haberlerinin de bu fikrini güçlendirdiğini belirtti.

Platform, ABD Federal Havacılık İdaresi’nin (FAA) kayıtları ile uçakların yayınladığı sinyalleri toplayan ADS-B Exchange gibi kamuya açık kaynaklardan elde edilen verileri kullanıyor.

Bu bilgiler bir araya getirilerek yaklaşık 31 bin 700 özel ve iş jetinin uçuş hareketleri takip ediliyor.

McDonald, sistemin yaklaşan bir felaketi tahmin ettiğini iddia etmediğinin altını çizdi. Tatiller, büyük organizasyonlar veya farklı nedenlerle de benzer yoğunluklar yaşanabiliyor.

Platform ayrıca havadaki uçakların taşıyabileceği azami yolcu sayısını da hesaplıyor. Ancak bu rakam, uçaklarda gerçekten kaç kişinin bulunduğunu göstermiyor.

Sitede yer alan açıklamada, hesaplamanın yalnızca uçak modellerinin maksimum yolcu kapasitesine dayandığı ve gerçek yolcu sayısını yansıtmadığı vurgulanıyor.

McDonald, projenin şimdilik deneysel bir çalışma olduğunu, güvenilir bir kriz tahmin sistemi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade ediyor.

Bugün jet motorlu uçaklarla seyahat, günlük hayatın sıradan bir parçası gibi görünebilir. Ancak bu lüks, aslında yalnızca 73 yıllık bir geçmişe sahip.

2 Mayıs 1952’de, Londra Havalimanı’ndan (şimdiki Heathrow) havalanan de “Havilland DH106 1A Comet” uçağı, jet motorlu yolcu uçakları çağını başlattı.

Yaklaşık 7 bin kilometrelik yolculuk, beş durakla birlikte 23 saat sürdü ve Johannesburg’a ulaşıldı. İngiltere Kraliçesi 2. Elizabeth’in tahta çıkmasının hemen ardından gerçekleşen bu uçuş, sarsıntılı pervaneli uçaklardan çok daha konforlu ve hızlı bir seyahati mümkün kılarak havacılıkta yeni bir dönem başlattı.

ART ARDA YAŞANAN KAZALAR

Jet çağını başlatan bu devrimin mimarı, Amerikalı rakiplerini geride bırakarak gökyüzüne ilk çıkan İngiliz şirketi de Havilland oldu. Ancak bu üstünlük kısa sürdü. Seri kazaların ardından Comet filosu hizmetten çekildi.

Aradan geçen on yıllara rağmen, ilk jet yolculuğunun nasıl bir deneyim sunduğunu anlamak için elimizde sadece siyah-beyaz görüntüler ya da reklam fotoğrafları kalmıştı. Ta ki İngiltere’deki bir grup havacılık tutkunu, bu ikonik uçağı yeniden hayata döndürene dek.

YENİDEN HAYAT BULAN EFSANE

1985 yılında yalnızca bir metal tüp halinde müzeye getirilen bu uçak, gönüllü ekiplerin titiz çalışmasıyla neredeyse ilk günkü haline getirildi. Uçağın kanatları yok, çünkü boyutları nedeniyle müzeye sığmıyor.

Müze gönüllüsü Eddie Walsh, “Geldiğinde çok kötü durumdaydı, dış kaplaması çürümüş, neredeyse her parçası eksikti” diyor. Şimdi ise ziyaretçiler, uçağın içine adım atarak 1950’lerin lüks jet yolculuğuna bir zaman yolculuğu yapabiliyor.

Uçakta kadın ve erkekler için ayrı tuvaletler, kadınlar için ayna ve makyaj masası bulunan özel alanlar bulunuyor. Kabin kısmı mavi desenli koltuk döşemeleri, kırmızı perdeler ve her koltukta bolca diz mesafesiyle orijinal haline sadık kalınarak yeniden oluşturulmuş.

KAZALARA NEDEN OLAN MOTOR AYRINTISI

Comet’in mühendislik açısından en dikkat çeken özelliği ise dört turbojet motorunun kanat altına değil, doğrudan kanat içine yerleştirilmiş olmasıydı.

Ancak bu yenilik, motorların yetersiz gücüyle birleşince kazalara neden oldu. Kazalardan sonra Comet’in itibarı zedelendi, üretimi sona erdi.

Yine de Comet, modern yolcu uçaklarının öncüsü oldu. Bugün, de Havilland Uçak Müzesi sayesinde o ilk jet çağının görkemi bir kez daha yaşatılıyor.

Bilim insanları, şu anda Güneş Sistemi’nin içine doğru hızla ilerleyen devasa bir kuyruklu yıldızı gözlemliyor. Gök cismi neredeyse kelimenin tam anlamıyla “buhar gücüyle” geliyor. Gökbilimciler, cismin yüzeyinden büyük miktarda karbonmonoksit gazı püskürdüğünü tespit etti.

UN271 (Bernardinelli-Bernstein olarak da biliniyor) adlı kuyruklu yıldız, şimdiye kadar Oort Bulutu’ndan gelen en büyük kuyruklu yıldız olarak da biliniyor. Çapı yaklaşık 137 kilometre, yani dinozorları yok eden asteroitten yaklaşık 14 kat daha büyük.

Bu dev cisim kulağa ürkütücü gelse de Dünya için bir tehlike oluşturmuyor. Kuyruklu yıldız, 29 Ocak 2031 tarihinde Satürn yörüngesine kadar yaklaşacak ancak daha içeri ilerlemeyecek.

İKİ GAZ JETİ GÖZLEMLENDİ

Araştırmacılar, Şili’deki Atacama Büyük Milimetre/Milimetre-altı Dizisi (ALMA) teleskobunu kullanarak kuyruklu yıldızın büyüklüğünü doğruladı ve moleküler faaliyetlerini gözlemledi.

NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi ve Amerikan Üniversitesi’nden astrokimyager Nathan Roth, “Bu ölçümler, bu devasa buzlu cismin nasıl çalıştığına dair bize yeni bir pencere açıyor” dedi.

ALMA, söz konusu kuyruklu yıldızı 8 ve 17 Mart 2024 tarihlerinde gözlemledi. İlk gözlem, bir patlamanın hemen sonrasına denk geldiği için daha fazla aktivite saptandı.

8 Mart’ta, kuyruklu yıldızın çekirdeğinden fırlayan iki gaz jeti tespit edildi. Spektrometre analizleri, bu jetlerin büyük oranda karbonmonoksit içerdiğini ortaya koydu. Aynı zamanda kuyruklu yıldızların karakteristik özelliği olan “koma” (gaz ve tozdan oluşan kuyruklar) da oluşmaya başlamıştı.

Ancak 17 Mart’ta yapılan ikinci gözlemde, sadece bir jet aktifti ve komaya dair bir iz kalmamıştı. Bilim insanları diğer jetin, kuyruklu yıldız döndüğü için görüş alanından çıkmış olabileceğini belirtiyor.

GAZ JETLERİ İLK KEZ NET GÖZLEMLENDİ

Bu çalışma, UN271’ten çıkan gaz jetlerinin ilk kez net şekilde gözlemlenmesi anlamına geliyor. Dahası, tespitler epey uzak bir mesafeden yapıldı: O sırada kuyruklu yıldız, Uranüs yörüngesi civarında, yani Dünya-Güneş mesafesinin yaklaşık 16 katı ötedeydi.

UN271’in çekirdeği daha önce de yaklaşık 137 kilometre olarak tahmin edilmişti, bu da onu dış Güneş Sistemi’ni saran buzlu cisimler kuşağı Oort Bulutu’ndan çıkan en büyük kuyruklu yıldız yapıyor. Önceki rekorun sahibi olan Hale-Bopp’un boyutunun iki katından daha büyük.

Ancak bu özellikler, onu tüm zamanların en büyük kuyruklu yıldızı yapmaya yetmiyor. Bu unvan, 95P/Chiron adlı ve 210 kilometre çapında olabileceği düşünülen kuyruklu yıldıza ait. Neyse ki Chiron, Güneş Sistemi’nde hareket eden bir nesne değil; Satürn ve Uranüs arasında sabit bir yörüngede dolanıyor.

UN271 Güneş’e yaklaştıkça bilim insanları önümüzdeki yıllarda onu daha yakından izlemeye devam edecek. Görsel olarak etkileyici bir gökyüzü şöleni sunması bekleniyor, ancak ne yazık ki çıplak gözle görülemeyecek kadar uzakta kalacak.

Diyarbakır’ın Eğil ilçesine gelen ziyaretçiler, tekneyle gezip tarihi mekanları keşfetmenin yanı sıra jet ski ile lüks otomobil görünümlü sürat teknesine de ilgi gösteriyor. İşletmeci Onur Kılıç, ilçeye tekne getirdikleri zaman misafirlerin ilgisini çektiğini belirterek zamanla farklı alternatifler üzerine çalıştıklarını kaydetti.