Fındık Fiyatları ve Gerçekler: Rakamlar, Enflasyon ve Gelecek Stratejileri
Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) bu yıl Giresun kalite fındık için alım fiyatını 200 TL olarak açıkladı. Açıklamanın ardından bazı siyasiler, objektif değerlendirme yapmak yerine “5 dolar” hesabı üzerinden sevinç gösterileri yaparak siyasi rant peşine düştü. Oysa ki markete gidip 5 doların bugün ne alabildiğini görseler, gerçeği çok daha iyi anlayacaklar. Basit bir örnek: Limonun kilosu 5 dolar seviyesinde. Üstelik bizim 600 adet fındığımız ancak 1 kilo ederken, 10 adet limon 1 kilo ediyor.
Türkiye’de fiyatlar, TÜİK’in söylediği gibi yüzde 30 civarında değil; ENAG’ın ölçümlerine yakın şekilde yüzde 60’lara varan gerçek enflasyon altında eziliyor. Üretici, tüketici, işçi… herkes bu çarpık fiyat düzeninden payını alıyor.
Devlet, fındık işçilik ücretleri için resmi bir fiyat açıklasa da bu rakamlar piyasada hiçbir zaman geçerli olmuyor. Bahçe biçme bedeli bu yıl 6.000 TL civarında. Eğer üretici kendi işçiliğini yapmıyorsa, bu sezon zarar etmesi kaçınılmaz. Kendi işini gören ise sadece işçilik maliyetini kurtarabiliyor.
Giresun’da halkın borç yükü de giderek artıyor. 50 milyar TL kredi kullanılmış durumda, kredi kartı borçlarını ödeyemeyenlerin sayısı ise geçen yıla göre yüzde 37 artmış. Buna rağmen ekonomide ciddi bir yapısal reform çabası göremiyoruz. Tarım ise zaten yıllardır kan kaybediyor.
Üstüne ek olarak bu yıl doğal afetler de vurdu. 400 rakımın üzerinde fındık dahil birçok meyve dondan etkilendi, sıcak hava dalgaları ise fındıkta dökülmelere yol açıyor. Üretici, hem doğa koşulları hem de ekonomik baskılar arasında sıkışmış durumda.
Fındık fiyatını belirleyen TMO’nun gerçekte kimin çıkarını gözettiği de tartışmalı. Çünkü kurum, Ferrero gibi uluslararası devlerin piyasadaki konumunu dikkate alarak fiyat belirliyor. Eğer TMO fiyatı 250 ya da 300 TL yapsa, başka alıcı mı var da itiraz edecek? İnşallah parasını da peşin verirler. Eğer öyle yapmazlarsa fındık fiyatı daha aşağı gelir.
Bundan sonraki süreçte aile işletmeleri modeline ağırlık verilmesi gerekiyor. Fındık kırma atölyeleri giderek yaygınlaşıyor; bu trendin devamında katma değerli ürün üretimine yönelmek şart. Hedef yalnızca iç fındık satmak değil, fındığı çikolata ve benzeri mamuller haline getirerek hem istihdamı hem de ihracat gelirini artırmak olmalı.
Son olarak, fındığın borsada işlem görmesi sağlanmalı. Borsada alınıp satılan bir ürün hem daha şeffaf fiyatlanır hem de küresel ölçekte daha çok kullanıcı ve müşteri bulur.
Bugün fındık, Karadeniz’in ekonomisi için bir can damarı. Ama bu damar, yanlış politikalar ve küresel şirketlerin baskısıyla daralıyor. Eğer hem üreticiyi hem tüketiciyi koruyacak adımlar atılmazsa, önümüzdeki yıllarda “fındık cenneti” dediğimiz topraklarda fındık üretmek lüks haline gelebilir.
Allah bu milletin yardımcısı olsun, ama biz de kendi geleceğimizi akılcı politikalarla koruyalım.