Yapay zeka, NASA arşivinde bin 300 “anomali” buldu

Bir astronom ekibi, NASA’nın emektar Hubble Uzay Teleskobu’nun dev arşivini taramak için yapay zeka destekli yeni bir yöntem kullandı.

Araştırmacılar, yaklaşık 100 milyon görüntüyü yalnızca iki buçuk günde inceleyerek bin 300’den fazla sıra dışı gök cismi tespit etti. Bu nesnelerin 800’den fazlasının bilimsel literatürde daha önce hiç belgelenmediği belirtildi.

Çarpışan galaksiler, kütleçekimsel mercekler ve halka galaksiler gibi nadir kozmik yapılar, astronomi açısından büyük önem taşıyor. Ancak Hubble Uzay Teleskobu gibi araçların ürettiği giderek büyüyen veri yığınları içinde bu tür nesneleri bulmak, samanlıkta iğne aramaya benziyor.

AYLAR, YILLAR SÜRECEK TARAMA

Avrupa Uzay Ajansı’ndan (ESA) David O’Ryan ve Pablo Gómez, bu soruna çözüm olarak yapay zeka tabanlı bir araç geliştirdi.

Araştırmacılar, insan gözüyle aylar ya da yıllar alacak bir taramayı çok kısa sürede yapabilen bu aracı, Hubble Legacy Archive üzerinde test etti. Arşiv, Hubble’ın 35 yılı aşan görev süresi boyunca toplanmış on binlerce veri setini içeriyor.

Çalışmanın başyazarı David O’Ryan, Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan makalede şunları söyledi:

“Hubble Uzay Teleskobu’nun arşiv gözlemleri 35 yıla uzanıyor ve içinde astrofizik anomalilerin bulunabileceği gerçek bir hazine barındırıyor.”

İNSAN BEYNİNDEN ESİNLENDİ

Araştırmacılar bu noktada, AnomalyMatch adını verdikleri bir sinir ağı geliştirdi. İnsan beyninden esinlenen bu yapay zeka sistemi, nadir kozmik nesneleri tanıyacak şekilde eğitildi.

AnomalyMatch, arşivdeki yaklaşık 100 milyon küçük görüntü parçasını taradı. Bu, Hubble arşivinin ilk kez sistematik biçimde astrofizik anomaliler açısından incelenmesi anlamına geliyor. Tarama yalnızca iki buçuk günde tamamlandı ve olası anomalilerin bir listesi oluşturuldu.

800’DEN FAZLA BİLİM DÜNYASI İÇİN TAMAMEN YENİ

Son aşamada, yapay zekanın en sıra dışı olarak işaretlediği kaynaklar bizzat araştırmacılar tarafından incelendi. İnceleme sonucunda bin 300’den fazla gerçek anomali doğrulandı; bunların 800’den fazlası bilim dünyası için tamamen yeni.

Keşfedilen anomalilerin büyük bölümü, birleşme veya etkileşim sürecindeki galaksilerden oluşuyor. Bu galaksiler alışılmadık şekiller alıyor, uzun yıldız ve gaz kuyrukları taşıyor.

Bir diğer önemli grup ise kütleçekimsel mercekler: Ön plandaki bir galaksinin kütleçekimi, arka plandaki uzak bir galaksiden gelen ışığı bükerek halka ya da yay şeklinde görüntüler oluşturuyor.

Ekip ayrıca dev yıldız kümelerine sahip galaksiler, gazdan “dokunaçları” olan galaksiler, kenardan görüldüğü için hamburger ya da kelebek şeklini andıran gezegen oluşum diskleri gibi pek çok nadir örnek de buldu. En dikkat çekici olanlar ise hiçbir mevcut sınıfa uymayan, tamamen gizemli onlarca nesne oldu.