Piramitlerden bile yaşlı bir ağaç: Tam yeri sır gibi saklanıyor

ABD’nin Kaliforniya eyaletinin doğusundaki Inyo County bölgesinde bulunan Methuselah, dünyanın en yaşlı ağaçlarından biri olarak biliniyor. Büyük Havza bristlecone çamı (Pinus longaeva) türündeki ağaç, White Dağları’nda yer alan Kadim Bristlecone Çam Ormanı’nda yaşamını sürdürüyor.

ANTİK MISIR’DAN BİLE DAHA ESKİ

Yaklaşık 4 bin 858 yaşında olduğu hesaplanan Methuselah’ın MÖ 2832 civarında filizlendiği düşünülüyor. Bu tarih, Antik Mısır’daki Büyük Giza Piramidi’nin inşasından yaklaşık üç yüzyıl öncesine karşılık geliyor.

Binlerce yıllık geçmişiyle dikkat çeken ağaç, sayısız iklim değişikliğine, kuraklık dönemine ve sert kış koşullarına rağmen hayatta kalmayı başardı.

Methuselah’ın yaşı, 1957 yılında Amerikalı araştırmacı Edmund Schulman’ın ağaç halkaları üzerinde yaptığı çalışmalarla belirlendi.

Araştırmacılar, ağacın gövdesinden alınan örneklerdeki büyüme halkalarını inceleyerek yaşını hesapladı. Ağaçların her yıl oluşturduğu büyüme halkaları, yalnızca yaşlarının belirlenmesinde değil, geçmiş iklim koşullarının araştırılmasında da kullanılıyor.

TAM YERİ GİZLİ TUTULUYOR

Methuselah’ın bulunduğu orman ziyaretçilere açık olsa da ağacın tam konumu kamuoyuyla paylaşılmıyor.

ABD Orman Hizmetleri, binlerce yıllık ağacı vandalizmden ve ziyaretçilerin verebileceği zararlardan korumak amacıyla yerini gizli tutuyor.

Ziyaretçiler, ormandaki yürüyüş parkurlarında binlerce yıllık çamları görebiliyor. Ancak hangi ağacın Methuselah olduğu belirtilmiyor.

Methuselah’ın bulunduğu orman, deniz seviyesinden yaklaşık 3 bin metre yükseklikte yer alıyor.

Bölgede kışlar son derece soğuk, yazlar ise kısa ve kurak geçiyor. Şiddetli rüzgarlar, besin bakımından fakir topraklar ve düşük sıcaklıklar, ağaçların büyümesini önemli ölçüde yavaşlatıyor.

Ancak bilim insanlarına göre bu zorlu koşullar, bristlecone çamlarının olağanüstü uzun yaşamlarının nedenleri arasında yer alıyor.

YAVAŞ BÜYÜMELERİ ÖMÜRLERİNİ UZATIYOR

Bristlecone çamları, diğer birçok ağaç türüne kıyasla son derece yavaş büyüyor.

Bu yavaş büyüme sonucunda oluşan yoğun ve reçineli odun dokusu, böceklerin, mantarların ve çürümeye yol açan organizmaların ağaca zarar vermesini zorlaştırıyor.

Ağaçların gövdelerinin büyük bir bölümü zamanla kurusa bile canlı kalan dar bir doku şeridi, kökler ile dallar arasında su ve besin taşımayı sürdürebiliyor.

Bu özellikleri sayesinde bazı bristlecone çamları, gövdelerinin önemli bölümü ölü olmasına rağmen binlerce yıl yaşamaya devam edebiliyor.

Methuselah adı, kutsal metinlerde 969 yıl yaşadığı anlatılan Metuşelah’tan geliyor.

Uzun yaşamın simgelerinden biri haline gelen bu isim, ağacın olağanüstü yaşına atıfta bulunuyor.

Methuselah, aynı zamanda tek bir gövdeden oluşan ve klonal olmayan ağaçların en yaşlı örnekleri arasında gösteriliyor. Klonal bitkilerde ise aynı kök sisteminden yeni gövdeler gelişebildiği için bazı bitki topluluklarının yaşı çok daha yüksek olabiliyor.

BİNLERCE YILLIK İKLİM KAYDI

Bristlecone çamları, bilim insanları açısından doğal birer iklim arşivi niteliği taşıyor.

Ağaçların büyüme halkaları geçmiş dönemlerdeki sıcaklık, yağış ve kuraklık koşullarına ilişkin önemli ipuçları sunuyor.

Araştırmacılar, yaşayan ve ölmüş ağaçlardan elde edilen büyüme halkalarını karşılaştırarak binlerce yıl öncesine uzanan iklim kayıtları oluşturabiliyor.

Bu kayıtlar, geçmiş iklim değişikliklerinin incelenmesinin yanı sıra radyokarbon tarihleme yönteminin geliştirilmesine de katkı sağlıyor.

BİNLERCE YILLIK AĞAÇLAR KORUMA ALTINDA

Methuselah’ın bulunduğu Kadim Bristlecone Çam Ormanı, ABD Orman Hizmetleri tarafından korunuyor.

Bölgedeki ağaçlara zarar verilmesi ve ağaç parçalarının toplanması yasak. Ziyaretçilerden belirlenmiş yürüyüş yollarını kullanmaları isteniyor.

Bilim insanları, bu eşsiz ağaçların korunmasının yalnızca biyolojik çeşitlilik açısından değil, dünyanın binlerce yıllık iklim geçmişine ilişkin bilgilerin gelecek kuşaklara aktarılması bakımından da önemli olduğunu vurguluyor.