Teoman ALPASLAN

KÜTAHYA-ESKİŞEHİR MUHAREBELERİ (10-24 TEMMUZ 1921)

[105. YILINDA GENEL DEĞERLENDİRME]

Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Türk Kurtuluş Savaşı’nın Batı Cephesi’nde 10-24 Temmuz 1921 tarihleri arasında Yunan ordusu ile Ankara Hükümeti kuvvetleri arasında yaşanan “ölüm-kalım” mücadelesinin verildiği son derece önemli olmasına rağmen unutulan önemli çarpışmalardır.

Yunan ordusu bu muharebelerde taktiksel zafer kazanmış, Kütahya, Eskişehir ve Afyon gibi önemli merkezleri ele geçirmiş; ancak Türk ordusunu kuşatarak imha edememiştir.

Türk kuvvetleri Mustafa Kemal Paşa’nın direktifiyle stratejik bir ricat yaparak Sakarya Nehri’nin doğusuna Polatlı-Haymana arasına çekilmiş ve Sakarya Meydan Muharebesi için  hazırlanmıştır.

Birinci ve İkinci İnönü Muharebeleri’nde (Ocak ve Nisan 1921) Yunan ordusunun ilerleyişini durduran Türk kuvvetleri, savunma hattını Eskişehir İnönü-Kütahya-Afyon Döğer hattında belirlemiş ve bu hatta savunma tedbirleri almıştı.

Yunanistan, İnönü yenilgilerinin intikamını almak, Sevr Antlaşması’nı dayatmak ve Ankara’yı ele geçirerek TBMM’yi dağıtmak amacıyla Fransa ve İngiltere’nin para, asgeri malzeme, silah ve kurmay danışman subay desteği ile Tü,rk ordusu’nu imha etmek amacıyla Uşak-Dumlupınar hattından büyük bir taarruz planı hazırladı. Kral I. Konstantin’in de desteklediği bu harekâta “Büyük Ankara Seferi” adı verildi.

Üç aylık hazırlık sonunda Yunan ordusu tarihinin en kalabalık ve güçlü ordu gücünü hazırladı ve 10 Temmuz 1921’de üç koldan genel taarruza geçti:

-Bursa-Eskişehir,

-Bursa-Tavşanlı-Kütahya ve

-Uşak-Dumlupınar-Seyitgazi istikametleri.

Türk Kuvvetleri (Ankara Hükümeti)

• Komutan: Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa

(Mustafa Kemal Paşa ve Fevzi Paşa sonradan müdahil oldu).

• Mevcut: Türk kaynaklarına göre yaklaşık 106.000 asker (11 tümen + 1 süvari tugayı), 6.040 subay; Yunan kaynaklarına göre daha düşük etkili güç.
• Silah: 711 makineli tüfek, 162 top, sınırlı sayıda uçak.

Fransa ve İngiltere Destekli Yunan Kuvvetleri

• Komutanlar: Kral I. Konstantin, General Anastasios Papoulas.
• Mevcut: Yunan kaynaklarına göre 95.750-110.000 asker (9-11 tümen + süvari).
• Silah: 908 makineli tüfek, 318 top.

Yunan ordusu hem sayı hem de modern silah ve lojistik üstünlüğe sahipti. Türk ordusu ise yaya yürüyüşler ve iç hat manevrası avantajına rağmen malzeme ve moral açısından zor durumdaydı.

Muharebelerin Seyri (Kronolojik)

• 10 Temmuz 1921: Yunan ordusu üç koldan taarruza başladı.
• 13 Temmuz 1921: Afyon işgal edildi. 12. Kolordu ağır zayiat verdi ve doğuya çekilmeye zorlandı.
• 14-18 Temmuz 1921: Kütahya-Nasuhçal-Yumruçal mevzilerinde şiddetli çarpışmalar yaşandı. 15 Temmuz’da 4. Tümen Komutanı Yarbay Mehmet Nâzım Bey şehit düştü.
• 17 Temmuz 1921: Yunanlar cepheyi yardı ve Kütahya’yı ele geçirdi. Kuşatma tehlikesi üzerine Mustafa Kemal Paşa, Türk ordusunun Eskişehir-Seyitgazi hattına, ardından Sakarya’nın doğusuna ricat etmesini emretti.
• 19-20 Temmuz 1921: Eskişehir Yunan kuvvetlerince işgal edildi. Türk karşı taarruzları sonuç vermedi.
• 21-24 Temmuz 1921: Eskişehir Muharebeleri devam etti. 25 Temmuz itibarıyla Batı Cephesi birlikleri Sakarya Nehri’nin doğusuna yerleşti. Muharebeler fiilen sona erdi.

Kayıplar

Türk Tarafı Kayıpları:

• Şehit : 1.865 (1.763 Erat ve 121 Subay)
• Yaralı: 4.981 (267 Subay ve 4.714 Erat)
• Esir: 374 (54 Subay ve 320 Erat)
• Dağılan Erat Sayısı: 30.809
• Malzeme kaybı: 18 top, 47 ağır ve 34 hafif makineli tüfek

Giresun’lu asker (Erat) kayıpları

          Milli mücadele sırasında her cephede olduğu gibi Giresunlular vatan savunmasına görev almıştır. Kütahya-Eskişehir savaşlarında şehit düşen ve isimleri belirlenen Giresunlu şehit sayısı 31’dir. Ekte listesi verilmiştir.

Yunan Tarafı Kayıpları:

• Ölü: 1.491
• Yaralı: 6.472
• Kayıp: 110

Bu rakamlar, muharebelerin kanlı geçtiğini ancak Türk ordusunun tamamen imha edilmediğini göstermektedir. Subay kaybı oranı da dikkat çekiciydi; bu durum ilerleyen Sakarya Muharebesi’nde “subaylar savaşı” olarak anılmasına zemin hazırladı.

Kar, izleri örtmesin.

Evvel gidenlere selam olsun.