81 yaşında tarihe geçti

İngiliz yazar M. John Harrison, kıyamet sonrası İngiltere’yi karanlık bir hiciv diliyle ele aldığı ve yapay zekaya ilişkin endişeleri işlediği “The End of Everything” (Her Şeyin Sonu) adlı romanıyla Booker Ödülü’nü kazandı.

Londra’da düzenlenen törenle açıklanan ödül, 81 yaşındaki Harrison’ı edebiyat dünyasının bu prestijli unvanını elde eden en yaşlı yazar konumuna getirdi.

Kazanan yazara yaklaşık 67 bin dolar para ödülünün yanı sıra uluslararası alanda görünürlük ve satış artışı sağlayan Booker Ödülü, bu yıl yapay zeka tartışmalarının gölgesinde belirlendi.

İngiliz bilim kurgu edebiyatının tecrübeli isimleri arasında yer alan Harrison, eleştirmenlerin aday gösterilmekte geç kaldığını savunduğu Booker Ödülü kısa listesine kariyerinde ilk kez girdi.

Harrison ödül sürecinde; Marlon James, Douglas Stuart, Elizabeth Strout, Luke Kennard ve Rebecca Perry gibi yazarların yer aldığı kısa listedeki rakiplerini geride bıraktı.

Aday gösterilen eserler arasında 1980’lerin Kingston kentinde geçen bir destandan modern Londra’daki bir kampüs hicvine kadar uzanan farklı çalışmalar vardı.

Jüri heyeti, bir yıl süren değerlendirme sürecinde başvuru yapan 163 eseri eleyerek altı kitaplık bir kısa liste oluşturdu.

Jüri Başkanı Mary Beard, düzenlediği basın toplantısında, Harrison’ın eserinin “olağanüstü yetkin yazımı ve aynı zamanda devasa tutkusu” sayesinde öne çıktığını bildirdi.

Harrison’ın 13’üncü romanı olan eser, yakın gelecekte, rüzgarlı bir İngiliz sahilinde kumsal toplayıcılığı yapan Phillip Tennent ile demans hastası, özgür ruhlu teyzesi Marnie’nin hikayesini konu alıyor.

Eserde olaylar, insanların “iGhetti” olarak adlandırdığı gizemli nesnelerin sahili işgal etmesiyle gelişiyor.

Kitapta yer alan belirsiz bir felaket, karakterleri Avrupa kıtasının ortadan kaybolmuş göründüğü tekinsiz bir kıyamet sonrası ortama sürüklüyor.

İnsanları taklit edebilen iGhetti nesnelerinin gelişi, eserde yapay zeka ile kurulan etkileşimleri çağrıştırıyor.

Jüri Başkanı Beard, esere ilişkin “Kitabın temel vurgularından biri, böyle bir kıyametin gelmesi halinde bunun anlaşılamaz olacağıdır” yorumunu yaptı.

Romanın günümüzün gerçeklerine hitap ettiğini belirten Beard, “Bu, geleceğin merceğinden bakılan şimdiki zamanın siyasetidir” ifadesini kullandı.

Toplam 198 sayfadan oluşan roman, rüya benzeri bölümler aracılığıyla Brexit sürecine, Kovid-19 salgınına ve teknolojinin günlük yaşamı istila etmesine göndermeler yapıyor.

Harrison’ın türler arasındaki sınırları kaldıran özgün anlatısında olay örgüsünün atmosferin gerisinde kaldığı ve yazarın şiirsel üslubunun aşamalı çöküş hissini güçlendirdiği görülüyor.

Romanını anlatan yazar Harrison, “Temaları ve hicvi güncel olaylar belirledi. Dünyaya dair tüm beklentilerimiz ve açıklamalarımız süregelen bir felakete dönüştüğünde, buna rağmen bir hayat kurmak zorunda kaldığımızda ne olur?” ifadelerini kullandı.

Yazar, daha önce yaptığı bir açıklamada ise 2008 yılındaki finansal krizden etkilendiğini ve toplumdaki “açıklama yetersizliği” üzerine bir roman yazmak istediğini belirtmişti.

İngiltere’nin Rugby kentinde 1945 yılında doğan Harrison, bilim kurgu alanında 1971-1984 yıllarını kapsayan Viriconium serisi ve The Kefahuchi Tract üçlemesinin ilk cildi olan 2002 tarihli “Light” adlı eseriyle biliniyor.

Bilim kurgu çevreleri dışında geniş okur kitlesi tarafından az tanınan Harrison’ın kısa listeye kalması, İngiliz The Telegraph gazetesi tarafından “Nihayet hak ettiğini alıyor.” yorumuyla karşılandı.

Yapay zeka başlığı, seçim sürecinde jürinin gündeminde yer aldı.

Beard, romandaki nesneye değinerek, “Phillip bu nesneye sahip ve bu nesnenin ne derece bilinç taşıdığı belirsiz. Ne olduğu tam olarak bilinmiyor” dedi.

Jüri Başkanı Beard, AFP’ye yaptığı açıklamada, edebiyat ödülü veren kurulların ilerleyen yıllarda yapay zekanın yayıncılık ve yazarlık sektöründeki etkisini ele almak zorunda kalacağını dile getirdi.

Beard konuya ilişkin, “Gelecekte bunun gündeme gelmesi kaçınılmaz görünüyor. Bu konuda başınızı kuma gömemezsiniz” diye konuştu.

Jüri heyetindeki diğer üyeler de kısa listeyi oluştururken yapay zeka tarafından taklit edilemeyecek, belirgin biçimde insan elinden çıkmış eserleri seçmek istediklerini kaydetti.

Herhangi bir ülkeden yazarların İngilizce kaleme aldığı ve geride kalan bir yılda yayımlanan kurgu eserleri ödüllendiren Booker Ödülü’nü geçen yıl “Flesh” adlı romanıyla Macar asıllı İngiliz yazar David Szalay kazanmıştı.