Kriz kapıya dayandı. Avrupa’da fabrika kapattıran enerji kavgası

Avrupa Birliği üyesi 27 ülkenin liderleri, Brüksel’de bir araya geldikleri zirveye tırmanan enerji fiyatları, ortak bütçe harcamaları ve Çin kaynaklı ticaret baskısının yarattığı derin görüş ayrılıklarıyla başladı.

İran savaşının tetiklediği akaryakıt fiyat artışları bütçe açığı yaşayan hükümetleri zorlarken, zorlanan şirketler ve seçmen öfkesi kıta genelindeki ekonomik tedirginliği artırıyor.

Birlik bir yandan savunma harcamalarını artırmayı ve Ukrayna’ya destek vermeyi hedeflerken, diğer yandan yaklaşan seçimlerin siyasi baskısını hissediyor.

Fransa’da nisan ayında yapılacak seçimlerde aşırı sağcı lider Marine Le Pen’in cumhurbaşkanlığına yükselme ihtimali söz konusu; Le Pen ülkesinin AB bütçesine yaptığı katkıyı keskin biçimde azaltma sözü veriyor.

Zirvenin hemen öncesinde Pekin yönetimiyle Çin’den hibrit otomobil ithalatını sınırlama konusunda bir uzlaşmaya varıldı.

Bu adım, 2025 yılında 360 milyar avroya (400 milyar dolar) ulaşan mal ticareti açığını kapatma hedefinin ilk aşamasını oluşturuyor.

Ancak bu uzlaşı, liderlerin gündemindeki derin bölünmeleri yatıştırmaya yetmedi.

Kendi ülkesindeki anketlerde oy kaybı yaşayan Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Brüksel’de gazetecilere yaptığı değerlendirmede bütçe konusundaki pozisyonların birbirinden çok uzak kaldığını söyledi.

Almanya gibi bütçeye net katkı sağlayan ülkeler ile bu kaynaklardan net yararlanan ülkeler arasında sert çekişmeler yaşanıyor. Masadaki son bütçe önerisi, çiftçilere ve bölgelere yönelik sübvansiyonları korumayı öngörüyor.

Bazı kesimler ise bu korumanın, ABD ve Çin karşısında rekabetçi kalabilmek için ihtiyaç duyulan çok daha acil alanlardan kaynak çektiğini ileri sürüyor.

Merz, durumun ciddiyetine işaret ederek, “Bu nedenle çok ama çok zorlu müzakerelerle karşı karşıyayız” dedi.

Fransa da bütçeye net katkı sağlayan bir diğer ülke konumunda. Fakat Fransız yetkililer, yalnızca harcama kesintilerine odaklanmanın hedeflenenin tam tersi sonuçlar doğuracağını ve birliğin rekabet gücünü artırmayı amaçlayan tedbirleri baltalayacağını savundu.

Reuters ajansına konuşan ve ismi belirtilmeyen bir Fransız yetkili, “Yalnızca kesintilerle bu denklemin çözülemeyeceğini açıkça görüyoruz” değerlendirmesini yaptı.

Hollanda Başbakanı Rob Jetten de rekabet eksikliğine dikkati çekerek, haksız uygulamalarla mücadele için ellerinde yeterli araç bulunmadığını söyledi.

Kendi rekabet güçlerine ve inovasyona yeterince yatırım yapmadıklarını vurgulayan Jetten, yeni AB bütçesinin bu ihtiyacı karşılayacak şekilde hazırlanması gerektiğini dile getirdi.

Zirvede liderler arasında yalnızca iç harcamalar değil, üçüncü ülkelerin politikaları da ele alındı.

Almanya Başbakanı Merz, Financial Times gazetesinin haberleştirdiği ve ABD’den gelen öneriye doğrudan ve sert bir yanıt verdi.

Gazetenin konuya aşina kaynaklara dayandırdığı habere göre Washington, 2022’de Ukrayna’ya dönük askeri müdahaleden sonra bloke edilen bazı Rus egemen varlıklarının serbest bırakılmasını istiyor.

Taslak plan, barış görüşmelerini canlandırmak amacıyla bu varlıkların ABD gözetimindeki bir yapıya aktarılmasını içeriyor.

Merz bu teklife net bir dille karşı çıkarak, “Bunlar Avrupa’da dondurulmuş varlıklardır ve Avrupa’da dondurulmuş olarak kalmalıdır. Bu bizim meselemizdir ve kararını verecek olan da biziz” ifadelerini kullandı.

Zirvenin taslak sonuç bildirgesi, liderlerin Avrupa Komisyonundan Pekin ile müzakereleri sürdürmesini istediğini gösteriyor.

Bildirge, AB’nin ticari savunma araçlarının eksiksiz kullanılmasını ve birliği korumak için yeni ticaret mekanizmalarının devreye sokulmasını hedefliyor.

Reuters’a demeç veren üst düzey bir AB diplomatı, ekonomik dengesizliklerin tek bir sektörle sınırlı kalmadığını belirterek, “Çok fazla zamanımız yok çünkü geçen her ay binlerce kişi işini kaybediyor” dedi.

Pekin yönetimi ise ekonomik dengesizlik konusunun köpürtülmesini, korumacılığı teşvik etme ve Çin’e kısıtlama getirerek baskı kurma amacı taşıyan bir bahane olarak gördüğünü defalarca kez açıklamıştı.

Görüşmelerin odak noktalarından birini de Fransa ve Almanya’nın geçen hafta yayımladığı ortak önerisi oluşturdu.

Birliğin en büyük iki ekonomisi, kimyasallar ve ambalajlarda yaygın olarak kullanılan PET plastik ithalatına karşı acil önlem alınmasını istedi.

Ortak metinde, birliğe zarar veren ülkelere karşı derhal misilleme yapılması talep edildi. Bu talep, iki yıl önce Çin’in elektrikli araçlarına uygulanacak AB sübvansiyon karşıtı gümrük vergilerinin en açık muhalifi olan Almanya açısından tam bir u dönüşü niteliği taşıyor.

Aynı zamanda yükselen enerji maliyetleri liderlerin gündemini meşgul etmeyi sürdürüyor.

Çekya ve İtalya’nın da aralarında yer aldığı bazı ülkeler, enerji santralleri ile sanayi tesislerini çevre kirliliği yarattıklarında karbondioksit izinleri satın almaya zorlayan AB Emisyon Ticaret Sisteminin zayıflatılmasını veya geçici olarak askıya alınmasını talep ediyor.

Finlandiya, İsveç ve Danimarka başbakanları ise yazdıkları ortak mektupla bu öneriye karşı çıktı.

Sistemi fosil yakıt bağımlılığını azaltarak Avrupa’nın enerji güvenliğini sağlayan bir unsur olarak niteleyen üç başbakan, yapılacak her türlü zayıflatmanın temiz sanayi yatırımlarını engelleyeceği uyarısında bulundu.

Liderlerin cuma günkü oturumlarında ana gündem maddelerinden biri Ukrayna’nın karşılaştığı zorluklar olacak.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin katılacağı oturum, Kiev’in istihbarat paylaşımı konusunda ABD ile anlaşmazlık yaşadığı ve Ukrayna kentlerinin füze ve insansız hava araçlarıyla vurulduğu bir dönemde gerçekleşiyor.

Zirvede Ukrayna’nın 2027 yılına yönelik finansman ihtiyaçları masaya yatırılacak.

Letonya Başbakanı Andris Kulbergs, yapılacak mali desteği bir Avrupa vatandaşının bir yıllık bira harcamasıyla kıyaslayarak desteğin sürdürülmesi çağrısında bulundu.

Kulbergs konuya dair yaklaşımını, “Bu, bir Avrupalı için yılda bir bira daha az içmek anlamına geliyor. Bunu karşılayabiliriz. Ancak Ukrayna’nın buna hemen şimdi ihtiyacı var” sözleriyle aktardı.