Kitap okuyana para ödülü verilecek. Hedef ekran bağımlılığını azaltmak

Tren beklerken, kafede tek başına otururken ya da günün herhangi bir anında… Güneydoğu Asya’nın küçük ada ülkesi Singapur, vatandaşlarını giderek kaybolan bir alışkanlığa geri döndürmeye çalışıyor: Okumaya.

Singapur Ulusal Kütüphane Kurulu, bu ay okuma alışkanlığını geliştirmek amacıyla beş yıllık ulusal bir kampanya başlattı. Program kapsamında, okuma sürelerini hükümete ait internet sitesine kaydeden vatandaşlara küçük ödemeler de yapılacak.

Yetkililer, okumanın puan ve ödül sistemiyle oyunlaştırılmasının, insanların kısa ve yüzeysel içerikler arasında durmaksızın gezinmesine karşı etkili olabileceğini düşünüyor.

Ulusal Kütüphane Kurulu Başkanı Melissa Tam, kısa içeriklerin insanların güncel kalmasına yardımcı olduğunu ancak uzun metinlerin dikkati, eleştirel düşünmeyi ve hayal gücünü güçlendirdiğini belirtti.

Tam, hedeflerinin merak eden, düşünen, sorgulayan ve giderek karmaşıklaşan dünyayı anlayabilecek bir okur toplumu oluşturmak olduğunu söyledi.

Programın katılımcıları zengin etmesi ise mümkün görünmüyor. En az 15 dakika süren bir okuma seansı karşılığında 20 sanal para kazanılıyor. Bir Singapur doları (0,8 ABD doları) alabilmek için bin sanal para toplamak gerekiyor.

Sistem günde yalnızca bir okuma seansını kabul ediyor. Dolayısıyla bir kişinin 1 Singapur doları kazanabilmesi için en az 50 farklı günde okuma yapması gerekiyor.

Okuma alışkanlıkları üzerine çalışan Loh Chin Ee, 15 dakikanın düzenli okurlar için kısa görünebileceğini ancak alışkanlık kazandırmak açısından uygun bir başlangıç noktası olduğunu ifade etti.

Ee, insanların ekranlarda hala çok sayıda kelime okuduğunu ancak uzun süre odaklanmayı ve metne bağlı kalmayı gerektiren ”derin okuma” deneyiminin giderek azaldığını söyledi.

Singapur, uluslararası değerlendirmelerde okuma becerileri açısından dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alıyor. Buna rağmen öğrencilerin ilerleyen sınıflarda büyük sınavlara hazırlanmaya başlamasıyla birlikte kitap okuma isteklerini kaybettiğine ilişkin endişeler bulunuyor.

Singapur’da çalışan 32 yaşındaki risk analisti Isaac Neo, gençlerin ortaöğretim yıllarında yoğun sınav baskısı nedeniyle yalnızca testlerde karşılarına çıkacak metinleri okumaya başladığını söyledi.

Kariyerine başladıktan sonra yıllarca eline kitap almadığını fark eden Neo, 2025 yılında Modern Erkekler Kitap Kulübü’nün kurucuları arasında yer aldı. Neo’ya göre kulübe katılan birçok kişi, uzun süre ara verdiği okumayı yeniden alışkanlığa dönüştürmek ve daha önce ilgi göstermediği türleri keşfetmek istiyor.

OKUNAN DAKİKALAR BAĞIŞA DÖNÜŞECEK

“Okudukça kazan” programı yıl sonuna kadar pilot olarak uygulanacak. Ulusal Kütüphane Kurulu, katılımcılardan gelecek yorumlara göre sisteme yeni özellikler ekleneceğini açıkladı.

Okurlar ayrıca bir yardım kampanyasına da katkıda bulunabilecek. Kurul, yıl içerisinde toplam 7,5 milyon dakikalık okuma süresine ulaşılması halinde 150 bin Singapur dolarına kadar bağış toplanmasını hedefliyor.

Uygulama Singapur’da tartışmaları da beraberinde getirdi. Bazı eleştirmenler insanların maddi karşılık beklemeden, yalnızca okuma sevgisiyle kitaplara yönelmesi gerektiğini savunuyor.

Diğerleri ise TikTok videoları, yapay zekâyla üretilen içerikler ve sürekli ekran kaydırma alışkanlığının hâkim olduğu bir dönemde insanları okumaya yöneltecek her yöntemin denenebileceği görüşünde.

Kitap ve yaşam tarzı içerikleri üreten Charmaine Lim, toplu taşımada yüksek sesle TikTok videoları izleyenler yerine kitap okurken durağını kaçıran insanları görmeyi tercih edeceğini söyledi.

Psikolog Charissa Ng ise maddi ödüllerin hâlihazırda okumaya biraz ilgi duyan kişilerde etkili olabileceğini, okumaya hiç ilgisi bulunmayanlarda ise kalıcı bir iç motivasyon yaratmasının zor olduğunu belirtti.

Küçük parasal ödüllerin algoritmaların sunduğu hızlı hazla yarışıp yarışamayacağı henüz bilinmiyor. Ancak daha önce temizlik ve toplumsal nezaket gibi alanlarda ulusal kampanyalar yürüten Singapur, bu kez vatandaşlarını ekranı kaydırmak yerine kitabın sayfasını çevirmeye teşvik ediyor.