5 soruda İran-ABD görüşmeleri. Savaşın geleceği ne olacak?

Dünyanın gözü ABD ile İran arasında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılacak kritik görüşmelere çevrilmiş durumda. Ancak taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları sürecin zorlu geçeceğine işaret ediyor.

Yarın yapılacak görüşmelerde öne çıkan başlıklar neler?

SAVAŞIN GÖLGESİNDE DİPLOMASİ MASASI NASIL KURULDU?

İslamabad’daki görüşmeler, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği saldırılarla başlayan ve küresel dengeleri sarsan savaşın ardından gündeme geldi.

Söz konusu saldırılarda İran’ın dini lideri Ali Hamaney hayatını kaybederken, ülkenin askeri ve nükleer altyapısı da hedef alındı. İran’da beş hafta içinde 3 binden fazla kişi hayatını kaybetti.

Tahran yönetimi buna karşılık Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatarak küresel enerji arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu kritik noktada akışı durdurdu. Bu adım, enerji fiyatlarında sert yükselişe ve dünya ticaretinde aksamalara yol açtı.

8 Nisan’da Pakistan’ın arabuluculuğunda sağlanan iki haftalık ateşkesin 22 Nisan’da sona ermesi bekleniyor.

PAKİSTAN’IN SÜRPRİZ ARABULUCU ROLÜ NASIL OLUŞTU?

Pakistan, geniş diplomatik ağı sayesinde bu süreçte kilit bir arabulucu konumuna yükseldi. İran, 1947’de bağımsızlığını kazanan Pakistan’ı tanıyan ilk ülke olurken, iki ülke arasında 900 kilometrelik sınır ve güçlü tarihi, kültürel ve dini bağlar bulunuyor.

Pakistan aynı zamanda ABD, Suudi Arabistan ve Çin ile yakın ilişkiler sürdürüyor. Mart sonunda Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar’ın Wang Yi ile Pekin’de yaptığı görüşmede, Çin’in arabuluculuk çabalarına destek verdiği açıklandı.

ABD Başkanı Donald Trump da Çin’in İran’ı müzakere masasına getirmede rol oynadığını belirtirken, Pakistanlı yetkililer bu değerlendirmeyi doğruladı.

MASADAKİ BAŞLIKLAR NELER?

Taraflar arasındaki en büyük anlaşmazlık başlıkları nükleer program ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol.

Washington yönetiminin 15 maddelik teklifinin, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum faaliyetlerini sınırlaması ve boğazın yeniden açılmasına odaklandığı belirtiliyor.

Tahran ise 10 maddelik karşı teklifinde Hürmüz üzerinde kontrol, boğazdan geçen gemilerden ücret alınması, bölgedeki tüm askeri operasyonların durdurulması ve yaptırımların kaldırılması taleplerini öne çıkarıyor.

Lübnan’daki durum da önemli bir anlaşmazlık konusu. İsrail’in Hizbullah hedeflerine yönelik saldırıları ateşkese rağmen sürerken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ateşkesin Lübnan’ı kapsamadığını savunuyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İsrail’in Lübnan saldırılarının görüşmeleri “anlamsız” hale getirdiğini belirterek, ateşkes sağlanmadan müzakerelere katılmayabilecekleri sinyalini verdi.

KİMLER MASADA OLACAK?

ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance liderlik edecek. Heyette ayrıca özel temsilci Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner da yer alacak.

Bu görüşmeler, ABD’nin İran’la 2015 nükleer anlaşmasını müzakere eden dönemin Dışişleri Bakanı John Kerry sonrası en üst düzey temaslarından biri olarak değerlendiriliyor.

İran tarafı ise henüz resmi heyet listesini açıklamadı.

İSLAMABAD GÖRÜŞMELERE NASIL HAZIRLANIYOR?

Görüşmelere ev sahipliği yapacak Pakistan’ın başkenti İslamabad’da geniş güvenlik önlemleri alındı. Yetkililer görüşmelerin yapılacağı yeri açıklamazken, yüksek güvenlikli “Kırmızı Bölge”de bulunan Serena Otel’in misafirlerinden odalarını boşaltmaları istendi.

Aynı gün şehirde perşembe ve cuma günlerini kapsayan iki günlük resmi tatil ilan edildi. Sokaklarda yoğun askeri varlık, kontrol noktaları ve trafik yönlendirmeleri dikkat çekti.

Görüşmelerin doğrudan değil, tarafların ayrı odalarda bulunacağı ve Pakistanlı yetkililerin mesajları ileteceği dolaylı bir formatta yapılması bekleniyor.