Doha’da kritik saatler: İran ve ABD heyetleri Katar yolunda

İran ve ABD’ye ait teknik heyetler, hafta sonu yaşanan karşılıklı füze saldırılarının geçici ateşkese yönelik kaygıları artırmasının ardından, Doha’da yapılması planlanan kritik toplantı için hareket etti.

Ancak iki ülke arasında doğrudan bir temas kurulup kurulmayacağı konusundaki belirsizlik sürüyor.

İran tarafı ABD ile herhangi bir görüşme planlanmadığını açıklarken , ABD Başkanı Donald Trump ise İran’ın talepte bulunduğunu ve görüşmenin Doha’da gerçekleşeceğini belirtti .

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump’ın özel temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff’un müzakere heyetine öncülük etmek üzere Katar’a gideceğini bildirdi.

Trump, Oval Ofis’te gazetecilere yaptığı açıklamada, “Doha’daki toplantı belki önemli olacak, belki de olmayacak. Göreceğiz” ifadelerini kullandı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Doha’ya teknik bir heyet gönderdiklerini doğrulamakla birlikte, bu ziyaretin ABD heyetinin programıyla hiçbir ilgisi olmadığını açıkladı.

Bekayi, “Önümüzdeki günlerde ABD tarafıyla hiçbir düzeyde müzakere toplantısı yapmayacağız” dedi.

Nisan ayında ilan edilen ateşkesi uzatmak, İran’ın nükleer programını ele almak ve kalıcı bir barış sağlamak amacıyla hazırlanan 14 maddelik mutabakat zaptını uygulamak için tarafların 60 günlük süresi var.

Ancak görüşmelerde ilerleme durma noktasına gelmiş durumda ve taraflar birbirini mutabakat şartlarını ihlal etmekle suçluyor.

LÜBNAN SINIRINDA YENİ ANLAŞMA

Ortadoğu’daki diplomatik hareketlilik sürerken, İsrail ile Lübnan arasında 26 Haziran’da imzalanan çerçeve anlaşması bölgedeki askeri ve siyasi dengeleri yeniden tartışmaya açtı.

Siyaset bilimciler ve bölge uzmanları, İsrail’in Lübnan’ın güneyinden çekilmesini Hizbullah’ın silahsızlandırılması şartına bağlayan bu güvenlik anlaşmasının, çatışmayı çözmek yerine mevcut düğümü daha da sıkılaştırabileceğini belirtiyor.

Hizbullah’ın silah bırakmayı kesin bir dille reddetmesi ve Lübnan hükümetinin bu kararı dayatabilecek askeri veya siyasi güce sahip olmaması, uzlaşının uygulanabilirliğini zayıflatıyor.

Analistler, Hizbullah’ın silahsızlanmaması durumunda İsrail’in Lübnan’ın güneyindeki askeri varlığını meşru bir zeminde süresiz olarak sürdürebileceğini, bu durumun Lübnan devletini egemenliğini geri kazanamadığı bir açmaza sürükleyeceğini kaydediyor.

İsrail, Hizbullah’ın Tahran ile dayanışma gerekçesiyle başlattığı saldırıların ardından Lübnan’ın güneyinde yaklaşık 10 kilometre derinliğinde bir tampon bölge oluşturmuş durumda.

Londra Ekonomi ve Siyasal Bilgiler Okulu’ndan (LSE) akademisyen Fawaz Gerges, anlaşmanın hayata geçirilmesi imkansız bir şarta dayanması nedeniyle “ölü doğduğunu” ifade etti.

Reuters’a konuşan Gerges, şartların tampon bölgeyi uzun vadeli hale getirdiğini ve İsrail’e diplomatik bir avantaj sağladığını ekledi.

Washington’da imzalanan çerçeve anlaşması, İsrail’in Lübnan topraklarında gözü olmadığını beyan ederken, Lübnan ordusunun güneydeki otoritesini Hizbullah dahil tüm devlet dışı silahlı grupların silahsızlandırılması şartına bağlıyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, anlaşmayı tarihi bir başarı olarak nitelendirirken, ordu birliklerinin kuzey sınırını korumak adına güvenlik bölgesinde kalacağını açıkladı.

Netanyahu, “Hizbullah ve diğer terör örgütleri silahsızlandırılana kadar bu bölgeyi elimizde tutmaya devam edeceğiz” dedi.

Lübnan Cumhurbaşkanı Jozef An anlaşmayı egemenliğin tesisi yönünde ilk adım olarak selamlasa da Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, metnin bir uzlaşı değil “dayatma belgesi” olduğunu ve uygulanmayacağını belirtti.

Hizbullah lideri Naim Kasım anlaşmayı “hükümsüz” ve “teslimiyet” olarak nitelendirerek savaşa devam edeceklerini duyururken, Hizbullah Milletvekili Hassan Fadlallah ise iç çatışma uyarısında bulundu.

Beyrut merkezli analist Michael Young, anlaşmanın Lübnan’daki hassas mezhepsel dengeleri sarsarak Şii toplumunun ayaklanmasına ve bir iç çatışmaya yol açabileceği uyarısını yaptı.

Eski İsrail askeri istihbarat görevlisi Danny Citrinowicz de Hizbullah’ın lağvedilmesinin gerçekçi olmadığını belirterek, “Hiçbir şey değişmeyecek. İsrail geri çekilmeyecek, Hizbullah da silah bırakmayacak” değerlendirmesinde bulundu.