ABD-İran hattında kalıcı barış belirsizliği

İranlı yetkililer, tarafların nükleer program üzerindeki olası sınırlamalar gibi daha zorlu başlıklara geçmeden önce iki hafta önce imzaladıkları ateşkesin şartlarını netleştirmesi gerektiğini belirtti.

Son gelişmeler, tarafların ilk çerçeve anlaşmanın temel unsurlarında hala birbirinden uzak olduğunu gösterdi. Söz konusu çerçeve, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısını azaltması karşılığında mali teşvikler almasını ve kalıcı barış anlaşması için 60 günlük müzakere sürecinin başlatılmasını öngörüyor.

ABD’Lİ TEMSİLCİLER DOHA’DA

ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner ile özel temsilci Steve Witkoff, Beyaz Saray’ın “üst düzey” görüşmeler olarak nitelediği temaslar için Doha’ya geldi. Ancak İran ve ev sahibi Katar, ABD’li yetkililerin doğrudan İranlılarla değil, arabulucularla görüşeceğini bildirdi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, “Önümüzdeki günlerde Amerikan tarafıyla herhangi bir düzeyde görüşme planlanmamaktadır.” dedi.

İki ülkenin daha düşük düzeyli teknik görüşmelere başlaması bekleniyordu.

İRAN: HÜRMÜZ’Ü BİZ KONTROL EDECEĞİZ

28 Şubat’ta savaş başlamadan önce küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiği kısmen yeniden başladı.

Ancak İranlı yetkililer, stratejik su yolunun karşı kıyısında yer alan ABD müttefiki Umman ile birlikte trafiği yönetme haklarında ısrar etti. İranlı yetkililer, 60 günlük sürenin dolacağı ağustos ortasında geçiş ücreti uygulamaya başlayacaklarını belirtti.

İran’ın başmüzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, “Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik İran ve Umman’a aittir. Boğazdaki trafik, İran tarafından belirlenen düzenlemelere tabidir.” ifadelerini kullandı.

Belirsizliğe rağmen petrol fiyatları hafta sonundan bu yana geriledi. ABD, ticari gemilere yönelik insansız hava aracı saldırılarına yanıt olarak İran’daki askeri tesisleri bombalamış; İran ise Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD askeri noktalarına saldırmıştı.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Ajansı ise salı günü yaptığı açıklamada, enerji piyasalarındaki rahatlamaya rağmen kırılgan ekonomilerin gıda ve yakıt fiyatlarındaki artış riskiyle karşı karşıya kalmaya devam edebileceğini bildirdi.

Savaş, küresel enflasyonu yükseltirken, ABD Kongresi’nin kontrolünü belirleyecek kasım ara seçimleri öncesinde Trump üzerindeki siyasi baskıyı da artırdı. Trump ve Hazine Bakanı Scott Bessent, akaryakıt satıcılarına fiyatları düşürme çağrısı yapıyor.

ABD ile İran arasındaki geçici anlaşma, İsrail ile İran destekli Lübnanlı militan grup Hizbullah arasındaki çatışmanın sona ermesini de öngörüyor.

Ancak Hizbullah’ın müttefiki olan Lübnan Meclis Başkanı Nebih Berri, Lübnan ile İsrail arasında bu savaşı durdurmaya yönelik ABD arabuluculuğundaki ayrı çerçeve anlaşmaya ilişkin şüphelerini dile getirdi.

Analistler, anlaşmanın İsrail’in Güney Lübnan’dan çekilmesini Hizbullah’ın silahsızlanmasına bağlaması nedeniyle mevcut çıkmazı kalıcı hale getirme riski taşıdığını belirtiyor.