Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Suiçmez: Dondan zarar gören çiftçiye can suyu verilmeli

“Ürettiği üründen, örneğin kayısıdan gelir elde edecekti, yüzde 100 hasar var. Ne yapacak bu üretici? İlk baharda can suyu deriz ya, çiftçiye can suyu vermek lazım. Kar etmeyen sanayici, turizmci şirketini kapatıyorsa kar etmeyen çiftçi neden üretime neden devam etsin? Kar etmeyen çiftçinin çocuğu neden köyde kalsın?”

“Biz bu zirai donun ülke ekonomisine, tarıma ne kadar zarar verdiğini gündeme getirebilmemiz için öncelikle ön hasar tespitinin tarım il, ilçe müdürlükleri ve sigortalı çiftçiler için de TARSİM eksperlerinin ön hasar raporunu hızlı bir şekilde hazırlamasını bekliyoruz. Bu konuda kaygılarımız var. 21-25 Şubat’ta biz Hatay, Adana, Mersin’de büyük bir don yaşadık. En önemli ihracat ürünlerimizden biri olan narenciyede çok ciddi hasarlar var. Kışlık sebzelerde, diğer meyvelerde de… 1.5 ay geçti, hasar tespiti yapıldı mı? TARSİM’e kayıtlı üreticilerin ödemeleri yapıldı mı? Bilgi yok. Yapılmadığını biliyoruz. Daha az ilde bu tür don etkilerinin zararını gideremiyorsak ülke düzeyinde birçok üründeki bu zararı nasıl belirleyeceğiz, nasıl gidereceğiz?”

“Donun kabaca 3 tane ölçüsü var. Donun 0 derecenin altına düştüğünde, özellikle de bu ilkbahar donları, geç donları, çiçek açmış meyveleri olumsuz etkiliyor. Eksi 2’ye kadar olanda hafif don diyoruz. Eksi 2.2 ile eksi 4.4 arasına orta kuvvetli don, eksi 4.4’ün üstünde de kuvvetli don. Birçok ilde yaşanan eksi 8, 10, 15’ler yüzeyinde. Dolayısıyla donun etkileri 65 ilde olabilir. Birçok üründe olabilir. En önemlisi yüzde yüz hasarın olduğu söylendiği Malatya’da kayısı, Karaman’da, diğer illerde elma, vişne, nektarın dahil olmak üzere. Manisa bu donu bir daha yaşamıştı Mart’ta. Üstüne ikinci don. Çiftçi önünü göremeden peş peşe don zararlarıyla mücadele etmek zorunda. Tarım doğaya bağlı bir sektörüz ve iklimin ani etkilerini, aşırı yağışı yaşayacağız. Önümüzdeki günlerde umarım çok büyük zarar olmaz ama geçen yıllarda olduğu gibi biz doluyu yaşayacağız, dolu zararını yaşayacağız. Mayıs, Haziran aylarında biz dolu zararı yaşadık, yine yaşayacağız. Eriyen karlardan sel zararı yaşadık, yine yaşayacağız. En önemlisi biz donu konuşurken kuraklığı unuttuk. Çok ciddi kuraklık yaşadık, kuraklığın etkisi sonbaharda da sürüyordu ve yazın yine çok ciddi bir kuraklık sorunu yaşayacağız. Bunların hepsi üründe verim kaybı, rekolte azalması, azalan ürün aynı zamanda üreticinin kar ettiği anlamına gelmeden raflarda bize yüksek fiyat olarak yansıyacak.”

“Üretici yatırım yapmış. Bazı yerlerde yüzde 100’e yakın hasar var. Burada kamu yönetiminin elinde önemli bir araç var; TARSİM dışında da eğer orayı afet bölgesi ilan ederseniz tüm üreticilerin hasarlarını yüzde 40’ın üzerinde kaybı varsa kamu eliyle karşılarsınız. O aşamada da ekonomik istikrar, kemer sıkma politikası gündeme getiriliyor. Tarımdan tasarruf edemezsiniz. Tarımdan kıstığınız bütçeyi, yarın sağlığa ayırırsınız. Eğer tarım bir milli güvenlik sorunuysa böylesine bir don felaketinde ekonomik gerekçelere sığınmadan tüm üreticilerin bankalara, Tarım Kredi’ye olan borçlarının faizleri silinmeli, taksitlendirilmeli. Üreticinin alım fiyatını baskılarsanız üretici kazanamazsa alandan çekiliyor ki bunu yaşıyoruz. Çiftçi toprağı bırakmak zorunda kalıyor.”