Hindistan’da neler oluyor? “İstifa kesinlikle sürpriz oldu”

Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin özenle inşa ettiği yenilmezlik imajı, hükümetin sınav usulsüzlükleri ve istihdam olanakları nedeniyle düzenlenen gençlik protestoları karşısında geri adım atmasının ardından en zorlu sınavıyla karşı karşıya kaldı.

Analistler, hükümetin geri çekilmesinin, 10 yıldan uzun süredir güçlü bir liderlik ve tavizsiz bir tutum sergileyen Modi için nadir görülen bir U dönüşü anlamına geldiğini belirtiyor.

İnternet ortamında örgütlenen “Cockroach Janta Party” (CJP) hareketinin öncülük ettiği gösteriler, geçen hafta başkent New Delhi’den ülke genelindeki şehirlere yayıldı.

Eylemler, Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan’ın istifasını getirdi.

Hükümet ayrıca olaylar sırasında gözaltına alınan protestocuların yargılanmaması yönündeki talebi ve diğer birtakım şartları kabul etti.

Analistler, gelecek yıl yapılacak kritik eyalet seçimleri öncesinde gerçekleşen bu geri adımın, 75 yaşındaki Modi’nin iktidara geldiği 2014 yılından bu yana kamuoyu baskısı nedeniyle karar değiştirmek zorunda kaldığı ender anlardan biri olduğunu vurguluyor.

Modi’nin biyografisini yazan analist Nilanjan Mukhopadhyay, Fransız haber ajansı AFP’ye yaptığı değerlendirmede, “İstifa kesinlikle sürpriz oldu, çünkü geri adım atmak Sayın Modi’nin mizacına uygun bir durum değil” dedi.

Mukhopadhyay, yaşanan geri çekilmeyi, Modi’nin 2001 yılında Gujarat Eyaleti Başbakanı olarak öne çıkmasından bu yana “Modi markasına” vurulmuş “mümkün olan en büyük darbe” olarak nitelendirdi.

Mukhopadhyay, “25 yıllık marka inşası ağır bir hasar aldı. Bu durumdan hemen toparlanıp toparlanamayacağından pek emin değilim” ifadelerini kullandı.

Hükümet ilk aşamada protestoları kontrol altına alabileceği yönünde bir tablo çizdi.

Ancak 20 Temmuz’da parlamentoya yürümek isteyen kitlelere polisin müdahale etmesi ters tepti. Bu da harekete olan desteği artırarak sınav sızıntılarına yönelik tepkiyi, gençlerin genel memnuniyetsizliğini dile getirdiği daha geniş bir protestoya dönüştürdü.

Polis müdahalesine ait görüntülerin internette yayılmasıyla birlikte muhalefet partileri ve sivil toplum kesimleri protestocuların yanında yer aldı.

Toplumsal ivme arttıkça, hükümet için sert tutumunu sürdürmenin siyasi maliyeti riski üstlenmekten daha ağır hale geldi.

Bir diğer analist Bose, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Bu gençler, dik durulduğunda başarı elde edilebileceğini gösterdi. Korku duvarını aştılar” değerlendirmesinde bulundu.

Bose, protestoların Modi ve iktidardaki sağcı Bharatiya Janata Party’nin (BJP) yenilmez olduğu yönündeki algıyı da zedelediğini aktardı.

Yaşanan geri adımlara rağmen Modi ulusal siyasetteki ağırlığını koruyor. Hükümet ise sınav kâğıtlarının sızdırılmasına karışanlara yönelik hızlı cezai yaptırımlar ve yasal reformlar vaat ederek krizin önüne geçmeye çalışıyor.

Huzursuzluk, Punjab, Gujarat ve Uttar Pradesh eyaletlerinde seçime hazırlanan BJP için hassas bir dönemde yaşanıyor.

Protestolar, Hindistan’ın parçalanmış muhalefetine hükümete baskı kurmak için önemli bir fırsat sundu.

Bose, muhalefetin gençlerin öfkesini sandıkta başarıya dönüştürmesinin, BJP karşısında ortak bir cephe sunma kabiliyetine bağlı olacağını ekledi.

Analistlere göre Modi, sokakların yanı sıra dijital alanda da zemin kaybetti. Protestolar, BJP’nin artık tek başına hakimiyet kuramadığı ve hızla değişen dijital ortamı gözler önüne serdi.

Michigan Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Joyojeet Pal, “Hükümet ağ gücünü en üst düzeye çıkarmaya odaklandı ancak algoritmaların değişim biçimine dikkat etmedi” dedi.

Çarşamba günü itibarıyla BJP’nin Instagram hesabı 9,6 milyon takipçiye sahipken, yalnızca mayıs ayında kurulan CJP’nin takipçi sayısı 26 milyonu aştı.

İktidar partisi anlatıyı kontrol etmek yerine Instagram ve X platformlarında yayılan reel ve meme dalgasıyla karşı karşıya kaldı.

Bu eğilim, toplumsal muhalefetin özellikle Z kuşağı arasında internet kültürü tarafından nasıl şekillendirildiğini gösteriyor.

Genç kitleye ulaşmayı hedefleyen Modi, dikey formatta çekilmiş selfie tarzı iki video yayımlayarak sınav sızıntılarına karışanlara karşı daha sert tedbirler alınacağı sözünü verdi.

Bu format, Modi’nin alışılagelmiş senaryolu kayıtlarından bir sapma oluşturdu. Ancak videoların kendisi internette yeni bir alay konusu haline geldi.

Pal, bu durumun dijital mecraların hükümete yönelik eleştirilerin hızla yayıldığı temel alanlardan birine dönüştüğünü gösterdiğini belirtti.

Pal, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Sosyal medya artık Hindistan’daki en küçük kasabalara kadar ulaştı ve genç Hindistanlılar arasında neredeyse evrensel bir kullanıma sahip. Hükümeti eleştirecek alanlar azaldıkça, açılan her alan muhalefet için kilit bir mecraya dönüşüyor” dedi.

Hindistan Yüksek Mahkemesi salı günü aldığı kararda, sınav sızıntısı protestoları sırasında gözaltına alınan 18 yaş altındaki gençlerin serbest bırakılmasına hükmetti.

Mahkeme, eylemcilerin polisin şiddet uyguladığı yönündeki başvuruları üzerine yetkililerin güvenlik kamerası görüntülerini muhafaza etmesi gerektiğini bildirdi.

Hindistan medyasında yer alan haberlere göre Yüksek Mahkeme Başkanı Surya Kant, gösterilere katılan kişilerin dijital ve kişisel verilerinin korunmasını talep ederken, bu kişiler hakkında zorlayıcı tedbir uygulanmasını yasakladı.

Haberlerde, Kant’ın bu geçici adımları, öğrenci eylemcileri ve aktivistlerin başvurusu üzerine aldığı kaydedildi. Başvurularda, başkent ve diğer şehirlerde haftalarca süren gösteriler sırasında polis ve paramiliter güçlerin orantısız güç ile plastik mermi kullandığı ileri sürülmüştü.

Başbaşkan Kant; dron, vücut kamerası ve mobese görüntüleri dahil tüm kayıtların saklanmasını emretti ve protestoculara ait verilerin kamuoyuna açıklanmamasını istedi.

Karar metnini aktaran yayın organlarından Live Law platformuna göre Kant, duruşmada şu ifadeleri kullandı:

“Masum insanlara kim zulüm ve orantısız güç uyguladıysa hukuk bunun gereğini yapacaktır. Bunun için tamamen bağımsız ve adil bir soruşturma yürütülmesi gerekiyor. Sorumluluklar belirlenmediği sürece bir soruşturma anlam taşımaz.”

Hükümet ise polisin müdahalelerini yasal kalabalık kontrolü çerçevesinde savundu.

Medya haberlerine göre Hindistan Başsavcısı Tushar Mehta, mahkemede yaptığı konuşmada öğrencilerin saldırıya uğraması konusunun hafife alınamayacağını söyledi.

Mehta, olaylarda yaklaşık 250 polis memurunun da yaralandığını belirterek hükümetin soruşturma açılmasına bir itirazı olmadığını ekledi.

Protestolar; Eğitim Bakanı’nın istifası, sınav reformu taleplerinin kabulü, polis davalarının geri çekilmesi ve sızıntılar sonrası intihar eden öğrencilerin ailelerine tazminat ödenmesi hususunda varılan uzlaşmanın ardından cumartesi günü sona erdi.

Gösteriler sırasında Yeni Delhi dahil ülkenin farklı bölgelerinde protestocular ile güvenlik güçleri arasında gerginlik yaşandı.

Parlamento binasına yürümek isteyen kitleye göz yaşartıcı gaz ve coplarla müdahale edildi.

Hint makamları, doğudaki bir eyalette hafta sonu öğrenci protestocuları dağıtmak için otomatik tüfekle havaya ateş açan bir polis memurunu görevden uzaklaştırdı.

Reuters’ın pazartesi günkü haberine göre, Narendra Modi hükümeti, protestolarda yapay zekâ destekli gözetleme sistemlerinin kullanılması nedeniyle aktivistlerin tepkisiyle karşılaştı.

Göstericiler, tepe noktasına kamera monte edilmiş ve 360 derecelik görüş sağlayan mobil polis araçlarının fotoğraflarını sosyal medyada paylaştı.

Harekete öncülük eden Cockroach Janta Party ise yaptığı açıklamada, hükümetin taahhütlerine aykırı şekilde farklı eyaletlerde “yüzlerce” öğrencinin gözaltına alındığını bildirdi.